Zobacz sam
Tak niewiele potrzeba, aby uratować komuś życie
Zostań dawcą szpiku
Zarejestruj się

Zmiana danych osobowych

Chcesz zaktualizować swoje dane osobowe, abyśmy mogli się z Tobą skontaktować?

Zmień dane osobowe

Możesz pomóc chorym zrób 1% odpis

Newsletter

Chcesz otrzymywać powiadomienia o akcjach dla dawców?

Najczęściej zadawane pytania

 

CO TO JEST SZPIK?

 

SZPIK jest głównym narządem krwiotwórczym stanowiącym od 3 do 4 % wagi ciała. Działalność krwiotwórcza najdłużej utrzymuje się w istocie gąbczastej  nasad kości długich oraz kości płaskich i różnokształtnych – mostka, miednicy, żeber, kręgów i czaszki. Ilość aktywnego szpiku czerwonego dostosowuje się do potrzeb organizmu –­ u osób młodych i prowadzących aktywny tryb życia ilość szpiku jest największa.

W szpiku, chociaż stosunkowo nieliczne, najważniejsze są tzw. komórki macierzyste krwiotworzenia. Mnożąc się całe życie, dają początek krwinkom macierzystym, z których powstają krwinki czerwone, płytki krwi oraz krwinki białe.

 

JAK TO SIĘ DZIEJE, ŻE LUDZIE CHORUJĄ NA BIAŁACZKI?

 

Regulacja działalności szpiku jest bardzo skomplikowana i wrażliwa na wiele czynników, dlatego dość często zdarzają się choroby układu krwiotwórczego. Najgroźniejszymi chorobami, bo grożącymi utratą życia, są różnego rodzaju białaczki i niedokrwistości. W przypadku zachorowania jedynym ratunkiem dla chorego może być przeszczep zdrowego szpiku.

Białaczki – grupa chorób nowotworowych układu krwiotwórczego. Białaczka charakteryzuje się ilościowymi i jakościowymi zmianami leukocytów we krwi, szpiku i narządach wewnętrznych (śledzionie i węzłach chłonnych). Białaczka może mieć charakter ostry lub przewlekły. Występuje u dorosłych i u dzieci (białaczki to najczęstsze nowotwory osób młodych).

Niedokrwistości – potocznie nazywane anemiami, zespół objawów chorobowych, które polegają na stwierdzeniu niższych od normy wartości hemoglobiny, erytrocytów i wywołanych tym następstw.

 

NA CZYM POLEGA PRZESZCZEP SZPIKU?

 

Przeszczep szpiku jest najskuteczniejszą metodą leczenia niektórych chorób nowotworowych układu krwiotwórczego. Wcześniej należy całkowicie zniszczyć nieprawidłowo działający szpik chorego. Przetoczone dożylnie (tak jak krew) komórki dawcy zasiedlają miejsca po zniszczonym szpiku biorcy i namnażają się tworząc nową krew. Jeśli to możliwe, biorcy przetacza się również krew i płytki krwi dawcy szpiku, przez to ogranicza się komplikacje wynikające z niezgodności antygenowej.

Może się zdarzyć, że przeszczep szpiku się nie przyjmie. Wtedy dawca może zostać poproszony o powtórne oddanie materiału przeszczepowego albo o oddanie limfocytów poprzez ich separację z krwi obwodowej.

 

JAKIE SĄ RODZAJE PRZESZCZEPÓW?

 

Przeszczepy można podzielić na autologiczne, kiedy ta sama osoba jest dawcą i biorcą przeszczepu i allogeniczne, kiedy dawca i biorca przeszczepu to dwie różne osoby.
W przeszczepach allogenicznych dawcą może być członek rodziny (najczęściej siostra lub brat) lub osoba niespokrewniona.

 

JAK DOBIERA SIĘ DAWCÓW?

 

Poszukiwania dawców szpiku rozpoczyna się wśród najbliższej rodziny, a przede wszystkim wśród rodzeństwa. Niestety jednak tylko dla nieco ponad 30% pacjentów udaje się znaleźć odpowiedniego, czyli zgodnego we wszystkich antygenach HLA klasy I i II, rodzinnego dawcę szpiku. W pozostałych przypadkach należy szukać właściwego dawcy wśród osób niespokrewnionych.

Szansa, że dwie osoby niespokrewnione będą miały identyczne antygeny HLA waha się między 1:100 a 1:25000. Jest to uzależnione od częstości występowania poszczególnych kombinacji antygenów HLA w populacji. Istnieje więc konieczność tworzenia Rejestrów Dawców z oznaczonymi antygenami HLA.

 

CO TO JEST BADANIE ZGODNOŚCI TKANKOWEJ?

 

Aby przeszczep szpiku był udany, musi istnieć znaczna zgodność dawcy i biorcy w zakresie antygenów zgodności tkankowej (HLA). Ocenia się, że układ HLA może występować w około 5 miliardach kombinacji. Na szczęście nie wszystkie antygeny (podobnie jak w krwiodawstwie) są jednakowo ważne. Wobec znacznego ich zróżnicowania trzeba poprzestać na uzyskaniu zgodności dla najważniejszych. Mimo takiej niepełnej zgodności przeszczep z dużym prawdopodobieństwem może zakończyć się sukcesem.  Dla tych najważniejszych cech zgodność występuje z częstotliwością 1:25000

 

JAK FUNKCJONUJE REJESTR DAWCÓW SZPIKU?

 

Informacje zawarte w ankiecie Honorowego Dawcy Szpiku zostają zamieszczone w elektronicznej bazie dawców. Pobrana krew zostaje poddana badaniom mającym na celu określenie antygenów zgodności tkankowej HLA. Wyniki badań wprowadzamy do rejestru i jednocześnie przesyłamy je do dawcy pocztą.

Należy podkreślić, iż wyniki typowania HLA dawcy będą figurować również w światowym rejestrze dawców szpiku BMDW. Oznacza to, że nasi polscy dawcy są dostępni dla chorych na całym świecie, a dawcy z całego świata dla chorych osób w Polsce. Wszystkie rejestry dawców szpiku umieszczają swoich dawców zaszyfrowanych pod specjalnym kodem we wspólnej światowej bazie dawców szpiku, należy więc rejestrować się tylko w jednym rejestrze, aby wyniki przeszukiwania światowej bazy dawców szpiku nie dawały zafałszowanego obrazu co do liczby potencjalnych dawców.

Bardzo prosimy, abyś w przypadku zmiany adresu zamieszkania, bądź numeru telefonu poinformował nas o tym!! Jest to niezwykle ważna kwestia, ponieważ dane teleadresowe zamieszczone w ankietach są jednym źródłem kontaktu z dawcą.

 

CZY ODDAWANIE SZPIKU JEST ANONIMOWE?

 

Z wielu przyczyn, zarówno medycznych jak i psychologicznych, nie powinno dojść do spotkania dawcy z biorcą. Jednak na usilne i niezależne życzenie kontaktu obu tych osób – chorego i osoby ofiarującej mu szansę przeżycia może dojść do spotkania obojga po okresie minimum 1 roku od dnia przeszczepu i za sprawą ośrodka transplantacji. Przed zabiegiem przestrzega się więc anonimowości dawcy i posługuje się odpowiednim kodem – numerem ewidencyjnym dawcy, a nie nazwiskami, w kontakcie pomiędzy ośrodkiem kwalifikującym chorego do przeszczepu a ośrodkiem dawcy.

 

JAKIE KORZYŚCI ODNOSI HONOROWY DAWCA SZPIKU Z ODDANIA MATERIAŁU PRZESZCZEPOWEGO?

 

Największą i niepodważalną korzyścią jest oczywiście ofiarowanie komuś szansy powrotu do zdrowia!

Trzeba pamiętać, że w rejestrach, jakie są zorganizowane w Europie i na świecie dawstwo szpiku jest honorowe i bezpłatne. Natomiast wszelkie koszty związane z wykonywaniem badań i z ewentualnymi podróżami do ośrodków pobierających materiał przeszczepowy będą zrefundowane. Dawca zostanie również objęty specjalną opieką lekarską zarówno podczas wstępnych badań kwalifikujących do dawstwa, jak i później, po pobraniu materiału transplantacyjnego.

Dawcy szpiku przysługuje ponadto tytuł Dawcy Przeszczepu, potwierdzony przez odznakę i legitymację wydaną przez zakład opieki zdrowotnej, który pobrał szpik. Dawca Przeszczepu, który oddał szpik więcej niż raz otrzyma tytuł Zasłużonego Dawcy Przeszczepu potwierdzony przez odznakę i legitymację wydaną przez Ministra Zdrowia. Dawca Przeszczepu i Zasłużony Dawca Przeszczepu są uprawnienie do korzystania poza kolejnością z ambulatoryjnej opieki zdrowotnej.

 

JAK POBIERA SIĘ SZPIK?

 

Szpik, podobnie jak krew podlega ciągłej regeneracji, więc oddając szpik dawca nic nie traci.

Można go pobrać na dwa sposoby:

 

Pierwsza metoda:

Od dawcy, przy pomocy igły, pobiera się około 1000 ml szpiku z jednej lub obu kości talerza biodrowego (ilość zależy od wagi biorcy i dawcy, maksymalnie 25 ml/kg dawcy). Zabieg trwa ok. 1 godziny i odbywa się w znieczuleniu ogólnym. Szpik w organizmie dawcy w ciągu kilkunastu dni regeneruje się. Dodatkowo, dawcy przetacza się jego własną krew pobraną ok. 14 dni wcześniej (oddanie krwi aktywizuje szpik, a później, z powodu ubytku przez pewien czas krew jest produkowana wolniej).

 Co się dzieje po pobraniu szpiku tą metodą?

  • Dawca opuszcza szpital na drugi dzień po oddaniu szpiku.

  • Następstwem znieczulenia mogą być nudności i ból głowy.

  • Po zabiegu nieprzyjemnymi objawami dla dawcy może też być, utrzymująca się do kilku dni, bolesność w miejscu ukłuć.

  • U około 10% dawców może wystąpić gorączka i ogólny dyskomfort. Gorzej zabieg znoszą osoby starsze.

  • Być może, po jakimś czasie dawca zostanie poproszony o oddanie krwi lub płytek krwi dla pacjenta poddanego przeszczepowi szpiku. Jest to również procedura bezpieczna i nie stanowiąca żadnego uszczerbku dla zdrowia.

 

Druga metoda czyli leukafereza

 

Jest to separacja komórek jednojądrowych z krwi obwodowej stosowana jako alternatywa do pobrania szpiku drogą zabiegu operacyjnego.

Celem zabiegu jest uzyskanie komórek posiadających zdolność odbudowy układu krwiotwórczego, które mogą następnie służyć jako materiał przeszczepowy. Procedura jest mało inwazyjna i niebolesna, polega tylko na założeniu wkłuć do żył w okolicy zgięcia łokciowego. Krew pobierana z jednej kończyny po odseparowaniu komórek krwiotwórczych podawana jest z powrotem do żyły w drugiej kończynie górnej. Liczba separacji koniecznych do uzyskania materiału na jeden przeszczep wynosi od 1 do 2 zabiegów. Czas trwania zabiegu wynosi od 180 do 240 min. Dawcy poddawani są przed leukaferezą mobilizacji z zastosowaniem czynnika wzrostowego.

W porównaniu z uzyskaniem materiału przeszczepowego drogą pobrania szpiku, metoda ta posiada następujące zalety:

  • Możliwość pobrania materiału przeszczepowego bez konieczności zastosowania znieczulenia ogólnego, co jest mniej obciążające dawcę oraz pozwala na zmniejszenie kosztów leczenia (sala operacyjna, anestezjolog).

  • Możliwość przeprowadzenia procedury w trybie ambulatoryjnym tzn. dawca zgłasza się do szpitala (Ambulatorium Cytaferezy) tylko na czas przeprowadzenia zabiegu.

Objawami ubocznymi leukaferezy może być drętwienie i mrowienie w różnych częściach ciała, szybko ustępujące po podaniu preparatów z wapniem. Proces przejściowo obniża też krzepliwość krwi.

 

CO TO JEST CZYNNIK WZROSTOWY?

 

Pewnym obciążeniem przy pobieraniu szpiku metodą leukaferezy jest natomiast fakt podawania czynnika wzrostowego (G-CSF). Dawca otrzymuje dwa razy dziennie podskórnie czynnik wzrostowy, który podnosi liczbę komórek układu krwiotwórczego. Nie ma obecnie danych, aby podawanie czynnika wzrostowego powodowało trwałe negatywne skutki dla dawcy.

Objawami ubocznymi podawania czynnika wzrostowego mogą być:

  • ból mięśni i kości,

  • osłabienie,

  • zaczerwienienie w miejscu wstrzykiwania leku.

 

CZY KAŻDY MOŻE ZOSTAĆ DAWCĄ SZPIKU?

 

Potencjalny dawca szpiku powinien mieć od 18 do 50 lat (ze względów ekonomicznych najlepiej nadają się osoby młode; np. trzydziestolatek może być aktywny w bazie przez ponad 20 lat). Nie może to być osoba, która: 

  • chorowała bądź choruje na nowotwory, choroby hematologiczne, choroby immunologiczne

  • jest nosicielem wirusa HIV, HBS, HCV (żółtaczki typu B i C),

  • jest chora na cukrzycę, padaczkę (chyba że przez co najmniej 3 lata od zakończenia leczenia nie wystąpiły u niej ataki drgawkowe), łuszczycę, kiłę, chorobę Creutzfeldta-Jacoba, postępującą demencję lub zwyrodnieniową chorobę neurologiczną, w tym o nieznanym pochodzeniu,

  • w wywiadzie rodzinnym wskazuje, że może być zagrożona gąbczastym zwyrodnieniem mózgu albo chorobami dziedzicznymi,

  • otrzymała przeszczep rogówki, twardówki lub opony twardej, albo została poddana nieudokumentowanej operacji neurochirurgicznej, w której zastosowana mogła być opona twarda,

  • otrzymała jakikolwiek ksenoprzeszczep (przeszczep odzwierzęcy),

  • była leczona hormonami uzyskanymi z ludzkich przysadek,

  • była leczona środkami immunosupresyjnymi,

  • stosowała domięśniowo lub dożylnie leki, które nie zostały przepisane przez lekarza,

  • ze względu na swoje zachowania seksualne należy do grup podwyższonego ryzyka zakażenia poważnymi chorobami, mogącymi przenosić się drogą przetoczenia krwi,

  • choruje na jakąkolwiek inna poważną chorobę aktywną przewlekłą lub nawracającą.

Osoby chcące zarejestrować się w Krajowym Banku Dawców Szpiku powinny w niektórych przypadkach poczekać ze zgłoszeniem. Dotyczy to między innymi: 

  • okresu 6 miesięcy (albo 4 miesięcy, gdy badanie metodami biologii molekularnej w kierunku WZW B i WZW C dało wynik ujemny) po:

    • badaniu endoskopowym przy użyciu fiberoendoskopu,

    • kontakcie śluzówki z krwią lub po ukłuciu igłą

    • przetoczeniu składników krwi,

    • dużym zabiegu chirurgicznym,

    • tatuażu lub przekłuciu części ciała,

    • akupunkturze, chyba że została wykonana przez wykwalifikowanego lekarza przy użyciu jałowych i jednorazowych igieł,

    • narażeniu na ryzyko z powodu bliskiego kontaktu w warunkach domowych z chorymi na wirusowe zapalenie wątroby

  • okresu 6 miesięcy od dnia powrotu do Polski po pobycie w krajach o dużej częstotliwości występowania nosicieli anty-HIV i chorych na AIDS oraz na obszarach, w których endemicznie występują choroby tropikalne

  • pobytu w zakładzie karnym i okresu 6 miesięcy po jego opuszczeniu

  • okresu 6 miesięcy od daty wyleczenia toksoplazmozy i mononukleazy zakaźnej

  • okresu 2 lat od daty potwierdzonego wyleczenia gruźlicy i boreliozy

  • okresu zachorowania na rzeżączkę i 12 miesięcy po jej zakończeniu

  • okresu po zaprzestaniu ryzykownych zachowań szczególnie narażających na zarażenie chorobami przenoszonymi drogą transfuzji, którego długość zależy od rodzaju choroby i od dostępności odpowiednich testów

  • ciąży i okresu 6 miesięcy po porodzie lub innym zakończeniu ciąży

  • okresu karmienia piersią i 3 miesięcy po zaprzestaniu karmienia

  • okresu do pełnego wyleczenia w przypadku ostrych oraz przewlekłych chorób wielu narządów
    (np. choroba wrzodowa żołądka lub dwunastnicy)

  • okresu, gdy wartość ciśnienia tętniczego przekracza 180/100 mm Hg

  • okresu występowania chorób zapalnych i uczuleniowych skóry, ostrych stanów uczuleniowych i okresu odczulania, okresu zaostrzenia chorób alergicznych

  • okresu do wyjaśnienia przyczyn wystąpienia wymienionych poniżej objawów, które mogą być spowodowane zachorowaniem na AIDS, takich jak:

    • przewlekłe powiększenie węzłów chłonnych (zwłaszcza szyjnych, karkowych, nadobojczykowych i pachowych)

    • nocne poty

    • gorączka o niewyjaśnionej przyczynie

    • niewyjaśniona utrata wagi

    • przewlekła biegunka

    • nietypowe zmiany skórne

Należy pamiętać, że w powyższych sytuacjach dawca zarejestrowany w rejestrze nie będzie mógł oddać szpiku nawet, gdy osoba chora będzie potrzebowała właśnie jego szpiku. Istnieją również inne przyczyny, które mogą uniemożliwić oddanie szpiku zarejestrowanemu już dawcy. Są to: 

  • okres inkubacji choroby zakaźnej (zwykle 4 tygodnie) po kontakcie z osobami chorymi na choroby zakaźne inne niż wirusowe zapalenia wątroby

  • okres 4 tygodni po przebyciu choroby zakaźnej i uzyskaniu prawidłowych wyników z badań klinicznych i laboratoryjnych

  • okres 2 tygodni po przebyciu grypy, zakażenia grypopodobnego i gorączce powyżej 38°C

  • okres przyjmowania leków zależnie od rodzaju przepisanego leku, jego sposobu działania i leczonego schorzenia z wyjątkiem witamin, doustnych leków antykoncepcyjnych oraz leków hormonalnych stosowanych w okresie menopauzy; w przypadku innych leków należy uzyskać zgodę lekarza (np. zażywanie aspiryny dyskwalifikuje przez 3 dni od ostatniego zażycia).

  • okres miesiączkowania i 3 dni po nim

  • okres 7 dni po zabiegu usunięcia zęba i innych drobnych zabiegach chirurgicznych

  • okres 48 godzin po leczeniu zęba i wizycie u higienistki stomatologicznej

  • okres po przebytych szczepieniach:

    • 4 tygodnie od szczepienia szczepionkami z osłabionymi bakteriami i wirusami

    • 48 godzin od szczepienia szczepionkami z zabitymi bakteriami, riketsjami, wirusami

    • 48 godzin od szczepienia przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu A lub B (bez kontaktu z chorobą)

    • 48 godzin od przyjęcia anatoksyny

    • 3 miesiące po biernym uodparnianiu surowicami odzwierzęcymi

    • 48 godzin od przyjęcia szczepionki przeciw wściekliźnie i kleszczowemu zapaleniu mózgu, pod warunkiem braku ekspozycji na te chorobę; gdy istnieje ryzyko zakażenia - okres 12 miesięcy od kontaktu z tymi chorobami 

 

CZY PO ZGŁOSZENIU SIĘ DO REJESTRU DAWCÓW SZPIKU MOGĘ SIĘ WYCOFAĆ?

 

Oczywiście! Jeśli zarejestrujesz się w Rejestrze Dawców Szpiku, a potem zmienisz zdanie i będziesz chciał się z niego wykreślić – możesz to zrobić w każdej chwili!!! Również wtedy, gdy zostaniesz wytypowany jako dawca dla konkretnego pacjenta możesz zrezygnować! Należy jednak mieć świadomość, że na 10 dni przed planowanym zabiegiem pobrania materiału do przeszczepu, szpik pacjenta przygotowanego do zabiegu transplantacji jest niszczony i jeśli pacjent nie dostanie szpiku pobranego od dawcy - umrze.......

Partnerzy w naborze Dawców Szpiku

Szukamy sponsorów oraz chętnych do współpracy. Każda pomoc będzie odnotowana. W zakresie działalności przeszczepowej współpracujemy z głównymi ośrodkami w kraju jak i zagranicą.

Akredytacje

Posiadamy europejskie akredytacje w zakresie medycznym:

 

The National Marrow Donor Program

 

European Federation for Immunogenetics